De Wet DBA draait om één vraag: werkt een zzp’er echt als zelfstandige, of feitelijk als werknemer? Dat laatste heet schijnzelfstandigheid — op papier een opdracht, in de praktijk een arbeidsovereenkomst. Is dat het geval, dan kan de opdrachtgever als werkgever loonheffingen verschuldigd zijn.

Bij een arbeidsovereenkomst zijn arbeid, loon en gezag de drie kernkenmerken. Of daarvan sprake is, volgt uit alle feiten en omstandigheden in samenhang. Denk aan de aard en duur van het werk, de manier waarop werktijden en werkzaamheden worden bepaald, de inbedding in de organisatie, de verplichting om het werk persoonlijk te doen, de beloning, commercieel risico en de vraag of iemand zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt.

Geen enkel signaal beslist op zichzelf. Ook “meerdere opdrachtgevers hebben” of een hoog tarief geeft dus niet automatisch zekerheid. De afspraken én de uitvoering daarvan moeten samen worden beoordeeld.

Na jaren van terughoudendheid handhaaft de Belastingdienst sinds januari 2025 weer volgens de normale regels. Bij een onjuist beoordeelde arbeidsrelatie zijn correcties en naheffingsaanslagen mogelijk, in beginsel niet verder terug dan 1 januari 2025. Een uitzondering kan gelden bij kwaadwillendheid of wanneer een eerder gegeven aanwijzing niet is opgevolgd.

In 2025 legde de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid geen verzuim- of vergrijpboetes op. Vanaf 2026 kan een vergrijpboete weer worden opgelegd als aan de wettelijke voorwaarden daarvoor is voldaan. Verzuimboetes worden in 2026 nog niet opgelegd.

Het kabinet heeft in maart 2026 het verduidelijkingsdeel van het wetsvoorstel Vbar geschrapt. Daarmee kwam er geen nieuwe wettelijke checklist die de bestaande beoordeling vervangt. De huidige wet en rechtspraak blijven leidend en de handhaving loopt door.

De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten mogen tot en met 31 december 2029 worden gebruikt, maar alleen als opdrachtgever en opdrachtnemer daadwerkelijk werken zoals in de overeenkomst staat. Een modelovereenkomst geeft dus geen absolute zekerheid en vervangt de beoordeling van de feiten niet.

Breng per arbeidsrelatie de afspraken én de uitvoering in kaart. Controleer periodiek of de dagelijkse aansturing, roosters, vervanging, risicoverdeling en positie in de organisatie nog passen bij de gekozen contractvorm. Als de feiten op een arbeidsovereenkomst wijzen, is alleen een ander contractlabel geen oplossing.

Gebruik bij twijfel de officiële toelichting van de Belastingdienst en laat een concrete situatie beoordelen. Een algemene risico-indicatie kan helpen om vragen te stellen, maar kan de integrale juridische beoordeling niet vervangen.